درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم

مرز چیست؟

به این عکس‌ها توجّه کنید. چه چیزی این مزرعه را از مزرعه‌ی مجاور جدا می‌کند؟

بین این دو باغ چه چیزی وجود دارد؟

چرا بین این دو مزرعه یا باغ چنین مانعی ایجاد کرده‌اند؟ خانه‌ای که شما در آن زندگی می‌کنید، با دیوار از خانه‌ی همسایه جدا شده است. این مکان به شما تعلق دارد و کسی نمی‌تواند بدون اجازه یا موافقت شما به خانه‌تان وارد شود.

تعیین مرز کشورها

بین کشورها نیز مرز وجود دارد. مرز، خطّ مشخّصی است که کشوری را از کشور دیگر جدا می‌کند.

برای تعیین مرز، ابتدا کشورها بر سر خطوط مرزی به توافق می‌رسند و میان خود خطوطی را معیّن می‌کنند؛ سپس نقشه‌کش‌ها با دقّت نقشه‌هایی از مرزها ترسیم می‌کنند.

در مرحله‌ی بعد طبق آن نقشه، روی زمین در محل خطوط مرزی علامت‌گذاری می‌کنند. این علامت‌ها معمولاً میله‌ها یا تیرک‌هایی است که در زمین فرو می‌کنند.

در بعضی از مناطق مرزی، پاسگاه‌های مرزی مستقر می‌شوند. در این پاسگاه‌ها، افرادی مشغول دیده‌بانی و حفاظت از مرزها هستند تا عبور غیرقانونی از مرز صورت نگیرد. مرزبانان پرتلاش از این راه به کشور خدمت می‌کنند.

اکنون به نقشه توجّه کنید. این نقشه مرزهای خشکی ایران را با کشورهای همسایه نشان می‌دهد.

- ایران با کدام کشور، طولانی‌ترین مرز را دارد؟ عراق
- کوتاه‌ترین مرز ایران با کدام کشور است؟ ارمنستان

گاهی یک پدیده‌ی طبیعی مانند رودخانه، کوه، بیابان و دریاچه بین دو کشور قرار دارد و از همان پدیده‌ها برای تعیین مرز استفاده می‌کنند؛ مثلاً کوه‌های آرارات بخشی از مرز ایران و ترکیه را تشکیل می‌دهد.

به نقشه توجّه کنید و چند رود مرزی ایران را نام ببرید. این رودها ایران را از کدام کشورها جدا می‌کنند؟ رود اَرس، رود اَترک، اَروند رود

ما فقط به وسیله‌ی مرزهای خشکی از کشورهای همسایه جدا نمی‌شویم بلکه از طریق دریا نیز با بعضی کشورها همسایه هستیم. کدام کشورها از طریق دریا با ما همسایه هستند؟ نام ببرید. 
همسایگان دریایی ایران: امارات، قطر، بحرین، عمان، کویت، عربستان، روسیه، قزاقستان.
همسایگان خشکی ایران: پاکستان، افغانستان، ترکیه، عراق، ارمنستان، آذربایجان، ترکمنستان

روابط ما با همسایگان

ما با کشورهای همسایه‌ی خود روابط مختلفی داریم.

- بخشی از روابط ما روابط بازرگانی است؛ یعنی ما به این کشورها کالاهایی را صادر می‌کنیم و از آنها کالاهایی را می‌خریم.
- ما همچنین با کشورهای همسایه روابط فرهنگی داریم. همه‌ ساله عدّه‌ی زیادی از مردم کشور ما برای زیارت خانه‌ی کعبه و مرقد مطهّر پیامبر گرامی اسلام (ص) به کشور عربستان سفر می‌کنند.

همچنین زائران حرم حضرت علی بن ابیطالب (ع)، امام حسین (ع) و حضرت ابوالفضل (ع) به کشور عراق سفر می‌کنند.

عدّه‌ای از مسلمانان کشورهای همسایه‌ی ایران نیز برای زیارت مرقد امام هشتم امام رضا (ع) و حضرت معصومه (س) به ایران سفر می‌کنند.

- علاوه بر سفرهای زیارتی، عدّه‌ای از مردم کشورهای همسایه برای دیدن آثار و بناهای تاریخی و مناطق زیبای ایران به کشور ما سفر می‌کنند. مردم ایران هم به منظور بازدید آثار تاریخی و مناطق تفریحی به کشورهای همسایه سفر می‌کنند.

شباهت‌های ما و همسایگان

بین ما و کشورهای همسایه شباهت‌هایی وجود دارد. به برخی از این شباهت‌ها دقتّ کنید.

دین: مردم همه‌ی کشورهای همسایه‌ی ایران به جز ارمنستان مسلمان هستند. مردم کشور ارمنستان مسیحی هستند.

زبان: در کشوری مانند افغانستان زبان فارسی رایج است و مردم کشورهای افغانستان و پاکستان به زبان و ادبیات فارسی علاقه‌مندند.

جشن‌ها و اعیاد

نوروز یکی از کهن‌ترین جشن‌های به جا مانده از دوران ایران باستان است که در کشورهای همسایه نیز جشن گرفته می‌شود. در افغانستان سال رسمی با نوروز شروع می‌شود. در بعضی کشورهای دیگر نوروز به عنوان آغاز فصل بهار جشن گرفته می‌شود. هنگام نوروز در ایران سفره‌ی‌ هفت‌سین می‌چینند.

در کابل و مرزهای شمال افغانستان و برخی شهرهای پاکستان چیدن سفره‌ی هفت میوه رواج دارد. در جمهوری آذربایجان، روی سفره‌های نوروزی آجیل می‌گذارند. در پاکستان نوروز را «عالم افروز» می‌نامند. در ترکمنستان اجرای مراسم ورزشی و بازی‌های مختلف و طبیعت‌گردی هنگام نوروز رایج است. برخی از مردم شمال کشور ترکیه نیز نوروز را جشن می‌گیرند.

از آنجا که مردم کشورهای همسایه‌ی ما مسلمان هستند، مراسم و اعیاد دینی مانند عید فطر و عید قربان در همه‌ی این کشورها باشکوه برگزار می‌شود و این روزها تعطیل هستند.